Vì Sao Học Sinh Sáng Tạo Không Phải Lúc Nào Cũng Nghĩ Ra Ngay, Mà Thường Biết Đặt Câu Hỏi Khác Đi
Nhiều người nghĩ học sinh sáng tạo là những bạn vừa nghe đề xong đã có ý tưởng ngay, hoặc lúc nào cũng nói ra một điều rất khác lạ. Cách nhìn đó làm sáng tạo trở nên hơi đáng sợ, vì mình dễ nghĩ nếu đầu mình không bật ra thứ gì đặc biệt thì chắc mình không có tố chất này. Nhưng tôi càng quan sát, tôi càng thấy sáng tạo thật ra thường bắt đầu nhỏ hơn nhiều. Nó bắt đầu ở cách một người đặt câu hỏi.
Cùng một đề bài, có người hỏi làm sao để viết cho đúng. Có người hỏi làm sao để người nghe thấy gần mình hơn. Có người hỏi vì sao ai cũng nói theo hướng này mà chưa ai thử hướng kia. Chính câu hỏi được đặt ra sẽ quyết định lối đi tiếp theo. Vì vậy, người sáng tạo không nhất thiết là người nhanh nhất. Nhiều khi họ chỉ là người chịu hỏi khác đi trước khi làm theo lối quen.
Vì Sao Học Sinh Sáng Tạo Không Phải Lúc Nào Cũng Nghĩ Ra Ngay, Mà Thường Biết Đặt Câu Hỏi Khác Đi
Tôi nghĩ có ba kiểu câu hỏi rất hay mở ra tư duy sáng tạo trong học tập.
Câu hỏi kiểu thứ nhất: có góc nào cụ thể hơn không
Khi đề bài quá rộng, não rất dễ trôi vào những ý chung chung. Người sáng tạo thường biết kéo đề về một điểm chạm cụ thể hơn. Không nói về áp lực học tập nói chung, mà nói về cảm giác mở tập ra mà tim đã nặng. Không nói về tình bạn nói chung, mà nói về khoảnh khắc im lặng sau một hiểu lầm nhỏ. Sự cụ thể này làm ý tưởng bớt mờ đi rất nhiều.
Câu hỏi kiểu thứ hai: nếu nhìn từ người khác thì sao
Một bài văn, một bài thuyết trình hay một dự án nhóm thường sáng hơn khi mình thử đứng sang vị trí khác. Nếu mình là người nghe, mình muốn biết điều gì. Nếu mình là người bị ảnh hưởng trực tiếp, mình sẽ cảm thấy ra sao. Chỉ một lần đổi vai như vậy, rất nhiều ý cũ sẽ tự lộ ra là hơi phẳng.
Câu hỏi kiểu thứ ba: điều gì đang bị xem là hiển nhiên
Đây là kiểu câu hỏi tôi thích nhất. Khi mọi người đều coi một điều là quá rõ, người sáng tạo thường quay lại hỏi liệu nó có thật sự hiển nhiên không. Chính cú quay lại đó làm bài của họ có đường riêng. Không phải để cãi cho khác. Mà để tìm xem còn lớp nghĩa nào đang bị bỏ qua.
Cách tập thói quen hỏi khác đi mà không làm mình quá tải
Bạn không cần biến mọi bài làm thành một cuộc cách mạng ý tưởng. Chỉ cần trước khi bắt đầu, tự hỏi thêm ba câu. Điều gì ở đề này quá rộng. Ai là người chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ vấn đề này. Và có điều gì mình đang mặc nhiên cho là đúng mà chưa kiểm lại. Ba câu đó đủ để bài làm của bạn tách khỏi lối đi quá quen của rất nhiều người.
Tôi cũng nghĩ nên nói thật một điều: đặt câu hỏi khác đi lúc đầu có thể khiến bạn thấy mình chậm hơn người khác. Vì trong khi người khác đã bắt đầu viết, bạn còn đang xoay đề trong đầu. Nhưng nếu câu hỏi của bạn tốt, phần sau sẽ đi nhanh hơn rất nhiều. Nó giống như dành thêm ít phút để xoay chìa khóa đúng ổ hơn là đẩy mãi một cánh cửa đang khóa.
Sáng tạo trong học đường không cần quá kịch tính
Có những ý rất sáng tạo nhưng không ồn ào. Nó chỉ làm người nghe cảm thấy ồ, cách nhìn này hay thật. Nó làm bài viết bớt giống hàng chục bài khác. Nó làm phần trình bày có một nhịp riêng. Chừng đó đã rất đáng giá rồi.
Nếu bạn từng nghĩ mình không sáng tạo vì không nghĩ ra ngay, có thể bạn chỉ đang hiểu sáng tạo theo một khuôn quá hẹp. Hãy thử bắt đầu bằng một câu hỏi khác đi. Rất nhiều cánh cửa mở ra từ đúng khoảnh khắc nhỏ đó.
Nếu bạn muốn luyện kiểu sáng tạo bền hơn chứ không chỉ chờ cảm hứng, hãy theo dõi thêm những bài cùng chuyên mục. Đôi khi thứ làm mình thay đổi không phải một ý lớn, mà là một cách hỏi khác đi được giữ đủ lâu.
