Cách Chia Một Bài Toán Rối Thành 4 Bước Nhỏ Để Đầu Óc Bớt Hoảng

Có những bài toán hoặc bài logic chỉ cần nhìn vào là đầu óc mình đã co lại. Không phải vì chắc chắn nó quá khó, mà vì dữ kiện nhìn rối, câu chữ dài, hoặc có quá nhiều thứ xuất hiện cùng lúc. Cảm giác đầu tiên thường là không biết bắt đầu ở đâu. Và chính cảm giác đó làm nhiều bạn bỏ cuộc sớm hơn khả năng thật của mình.

Tôi để ý khi học sinh nói em không biết làm bài này, nhiều khi điều các bạn thật sự muốn nói là em không biết cầm đoạn nào trước. Khi điểm bắt đầu bị mờ, não rất dễ chuyển từ suy nghĩ sang hoảng. Vì thế, thứ cứu mình trong những bài như vậy thường không phải là cố thông minh hơn ngay lập tức. Nó là một cách chia vấn đề ra đủ nhỏ để đầu óc thấy mình còn đường đi.

Cách Chia Một Bài Toán Rối Thành 4 Bước Nhỏ Để Đầu Óc Bớt Hoảng

Bốn bước này nghe không mới lạ, nhưng nếu làm thật đều tay, nó giúp mình đi qua rất nhiều bài tưởng như rối hơn sức.

Bước 1: gọi tên bài toán đang hỏi điều gì

Nhiều bạn đọc cả đoạn dữ kiện nhưng chưa chốt được câu hỏi thật sự là gì. Đang cần tìm tuổi, tìm số cách, tìm quãng đường, hay chỉ cần kết luận điều nào đúng. Nếu không khoanh được đích đến, mình rất dễ kéo theo những dữ kiện không cần thiết rồi tự làm bài nặng thêm.

Ở bước này, tôi thường tự nói lại đề bằng một câu ngắn hơn. Ví dụ: bài này đang hỏi số tiền còn lại sau hai lần giảm. Hoặc bài này đang hỏi thứ tự đứng chứ không hỏi ai nhanh hơn. Chỉ một câu tóm như vậy đã giúp đầu óc đỡ loạn đi rõ rệt.

Bước 2: tách dữ kiện thành cái đã biết và cái chưa biết

Bài toán rối thường đáng sợ vì mọi thứ đang nằm lẫn vào nhau. Hãy viết riêng ra hai cột nếu cần. Cái đã biết là gì. Cái cần tìm là gì. Có điều kiện nào làm đổi cách tính hoặc đổi hướng suy luận không. Khi tách ra như vậy, mình sẽ thấy một phần rối thực ra chỉ là vì dữ kiện chưa được sắp chỗ.

Đây cũng là lúc mình nhìn ra dữ kiện thừa, hoặc dữ kiện chỉ dùng để đánh lạc hướng. Trong các bài logic và toán có lời văn, việc bỏ bớt phần không cần đôi khi quan trọng ngang với việc tính đúng.

Bước 3 và bước 4: thử đường đi ngắn nhất rồi mới kiểm lại

Sau khi đã rõ mục tiêu và dữ kiện, hãy tự hỏi đường ngắn nhất để nối từ cái đã biết tới cái cần tìm là gì. Có phải cần tính trung gian nào không. Có phải cần vẽ sơ đồ nhỏ, bảng nhỏ, hay chỉ cần thay số đúng thứ tự. Ở bước này, mình đang tìm lộ trình chứ chưa cần ép bản thân ra đáp án ngay.

Bước cuối cùng là kiểm lại xem đáp án có hợp lý với câu hỏi không. Nghe rất cũ, nhưng đây là chỗ nhiều bạn bỏ qua nhất vì muốn xong thật nhanh. Kết quả là làm đúng phần lớn đường đi nhưng đáp án lại lệch vì nhầm đơn vị, nhầm đối tượng, hoặc trả lời chưa đúng cái đề hỏi.

Một ví dụ rất đời thường

Giả sử bạn có một bài kiểu: một chiếc áo giá 300 nghìn, giảm 20 phần trăm, rồi dùng thêm phiếu giảm 30 nghìn. Hỏi giá cuối là bao nhiêu. Nếu nhìn cả câu, có bạn sẽ thấy rối. Nhưng nếu chia 4 bước thì rất rõ. Câu hỏi là tìm giá cuối. Đã biết giá gốc, mức giảm phần trăm và mức giảm tiền mặt. Đường đi ngắn nhất là giảm 20 phần trăm trước rồi trừ tiếp 30 nghìn. Cuối cùng kiểm lại xem kết quả có thấp hơn giá gốc và vẫn hợp lý hay không.

Điều tôi thích ở cách chia 4 bước này là nó không chỉ dùng cho Toán. Nó dùng được cho câu đố logic, bài đọc hiểu, thậm chí cả những tình huống đời thường khi mình bị nhiều dữ kiện đè lên cùng lúc. Khi biết chia, đầu óc mình bình tĩnh hơn. Mà rất nhiều bài khó chỉ bắt đầu mở ra sau khi mình bình tĩnh lại được.

Nếu bạn hay bị đứng hình trước bài nhìn rối, hãy lưu lại 4 bước này và thử dùng lại vài lần. Đôi khi điều làm mình tiến bộ không phải là nghĩ nhanh hơn, mà là biết chia vấn đề thành phần đủ nhỏ để mình dám bắt đầu.